İş makinesi kiralama sözleşmesinde olması gerekenler
İş makinesi kiralama sözleşmesinde makinenin tipi ve seri numarası, kira birimi ve minimum süre, operatörün dahil olup olmadığı, yakıt ve nakliye kimde, sigorta kapsamı, arıza hâlinde yedek makine ve ücret durdurma, periyodik kontrol raporu ve iş güvenliği sorumluluğu açıkça yazılmalıdır. Bu maddeler yazılmazsa en çok tartışma arıza, hasar ve kaza durumlarında çıkar.
İş makinesi kiralarken çoğu zaman telefonda fiyat konuşulur, makine ertesi sabah şantiyeye gelir ve sözleşme ya hiç yapılmaz ya da tek sayfalık bir formdan ibarettir. Sorun, makine ikinci gün arızalandığında, bir duvara zarar verdiğinde ya da ay sonunda beklenmedik bir yakıt ve nakliye faturası geldiğinde ortaya çıkar. Bu yazıda bir iş makinesi kiralama sözleşmesinde bulunması gereken maddeleri, en çok tartışma çıkan konulardan başlayarak anlatıyoruz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Büyük ölçekli veya uzun süreli kiralamalarda sözleşmeyi bir hukukçuya kontrol ettirmen faydalı olur.
İş makinesi kiralama sözleşmesinde hangi temel bilgiler yer almalı?
Sözleşmede en az tarafların ticari unvanı ve vergi bilgileri, makinenin tipi, markası, modeli ve seri veya şasi numarası, kira başlangıç tarihi, kira birimi ve süresi ile teslim yeri yer almalıdır. Makinenin seri numarasıyla tanımlanması, "aynı sınıf başka bir makine geldi" tartışmasını ve hasar tespitinde karışıklığı önler.
| Madde | Neden önemli? | Sözleşmeye nasıl yazılmalı? |
|---|---|---|
| Makine tanımı | Hangi makinenin kiralandığını kesinleştirir | Tip, model, ton sınıfı, seri/şasi no, ataşmanlar |
| Kira birimi | Saatlik mi, günlük mü, aylık mı? | Birim ve birim fiyat ayrı ayrı |
| Minimum süre | Kısa işlerde sürpriz faturayı önler | "Asgari ... saat/gün faturalanır" |
| Çalışma saati tanımı | Günlük kirada fazla mesai tartışmasını önler | Günlük kaç saat, aşan saat nasıl ücretlendirilir |
| Sayaç (motor saati) | Kullanımın ölçüsüdür | Teslim ve iadede sayaç değeri tutanakta |
| Teslim ve iade yeri | Nakliye sorumluluğunu belirler | Açık adres veya şantiye konumu |
| Ödeme | Nakit akışı ve temerrüt | Vade, fatura dönemi, avans veya teminat |
Operatör dahil mi, operatör kimin çalışanı?
Operatörün fiyata dahil olup olmadığı ve dahilse kimin çalışanı olduğu sözleşmede açıkça yazmalıdır. Operatörlü kiralamada operatör genellikle kiraya veren firmanın çalışanıdır; operatörsüz kiralamada ise makineyi kiracının kendi çalışanı kullanır ve sorumluluk dengesi tamamen değişir.
Operatörlü kiralamada yazılması gerekenler:
- Operatörün adı ve belgeleri (sözleşmeye veya ekine)
- Günlük çalışma saati, mola ve fazla mesai ücreti
- Operatörün yemek, konaklama ve ulaşımının kimde olduğu
- Operatör değişirse önceden bildirim
- Operatörün sahadaki iş talimatlarını kimden alacağı
Operatörsüz kiralamada ise makineyi kullanacak kişinin uygun eğitimi aldığını belgelemek kiracının sorumluluğundadır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre kendinden hareketli iş ekipmanları, bunların güvenli kullanımı konusunda uygun eğitim almış çalışanlar tarafından kullanılır. 23 Mart 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanan Mesleki Yeterlilik Kurumu tebliğiyle ekskavatör ve mobil vinç operatörlüğü gibi bazı meslekler belge zorunluluğu kapsamına alındı; makineye göre güncel durumu MYK'dan kontrol et.
Yakıt, bakım ve sarf malzemesi kimde?
Yakıtın, günlük bakımın ve sarf malzemelerinin kime ait olduğu ayrı ayrı yazılmalıdır, çünkü "bakım dahil" ifadesi taraflarca farklı anlaşılabilir.
| Kalem | Yaygın uygulama | Sözleşmede netleştir |
|---|---|---|
| Yakıt | Kiracıya ait veya fiyata dahil | Teslim ve iade yakıt seviyesi |
| Günlük kontrol (yağ, su, gresleme) | Operatörlü kiralamada operatör | Kimin yapacağı ve kayıt tutulup tutulmayacağı |
| Periyodik bakım | Kiraya veren | Bakım için makinenin sahadan alınıp alınmayacağı |
| Kepçe dişi, palet, lastik | Olağan aşınma kiraya veren, kullanım hatası kiracı | Aşınma ve hasar ayrımı |
| AdBlue, hidrolik yağ ilavesi | Değişken | Kimin temin edeceği |
Kiracı, kiralananı sözleşmeye uygun olarak özenle kullanmakla yükümlüdür (TBK 316). Sözleşmeye uygun kullanımdan doğan eskime ve yıpranmadan ise sorumlu değildir (TBK 334). Bu yüzden "olağan aşınma" ile "hatalı kullanımdan doğan hasar" ayrımının sözleşmede tanımlanması önemlidir.
Nakliye ve şantiyeye erişim nasıl yazılmalı?
Nakliyenin gidiş-dönüş mü, sadece gidiş mi olduğu, ücretin fiyata dahil olup olmadığı ve şantiyeye erişimin kimin sorumluluğunda bulunduğu yazılmalıdır. Paletli makineler çoğunlukla lowbed veya römorkla taşınır; nakliye kalemi kısa kiralamalarda toplam maliyetin önemli bir parçası olabilir.
Sözleşmede ayrıca şunlar olmalı:
- Nakliye aracının şantiyeye yanaşabilmesi için yol, rampa ve indirme alanının kim tarafından hazırlanacağı
- Bekleme ücreti (nakliye aracı veya makine sahaya giremezse)
- Makine şantiyeler arasında taşınacaksa ek nakliye ücreti
- Nakliye sırasında oluşan hasarın kime ait olduğu
Sigorta neyi kapsamalı?
Sözleşmede makinenin hangi sigortayla, hangi risklere karşı ve ne kadar muafiyetle sigortalı olduğu yazılmalı, poliçe örneği istenmelidir. "Makine sigortalı" ifadesi tek başına yeterli değildir; çünkü bir poliçe yalnızca makinenin kendi hasarını, bir diğeri üçüncü kişilere verilen zararı karşılayabilir.
Sorulması gereken başlıca konular:
- Makinenin kendi hasarı: Devrilme, çarpma, yangın, hırsızlık kapsamda mı?
- Üçüncü kişilere verilen zarar: Komşu binaya, altyapı hatlarına (su, doğalgaz, elektrik, fiber) veya araçlara verilen zarar kimin poliçesinden karşılanır?
- Muafiyet: Hasarın ne kadarı kiracının cebinden çıkar?
- Operatörsüz kiralama: Poliçe, makineyi kiracının çalışanı kullanırken de geçerli mi?
- Hırsızlık: Gece sahada bırakılan makine için kiracıdan özel bir güvenlik önlemi bekleniyor mu?
Altyapı hatlarına zarar riski, özellikle kazı işlerinde en pahalı sürprizdir. Kazıya başlamadan önce yer altı hatlarının tespitinin kimin sorumluluğunda olduğu da sözleşmeye yazılmalıdır.
Makine arızalanırsa ne olur?
Arıza durumunda ne olacağı, iş makinesi sözleşmesinin en çok tartışma çıkaran konusudur ve mutlaka yazılmalıdır. Türk Borçlar Kanunu, kiraya verenin kiralananı kararlaştırılan tarihte sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli durumda teslim etmesini ve sözleşme süresince bu durumda bulundurmasını düzenler (TBK 301). Konut dışı kiralarda bu hükme aykırı düzenleme kiracı aleyhine genel işlem koşullarıyla yapılamaz. Yine de arıza anında uygulanacak somut adımlar sözleşmede yazılı olmalıdır:
- Arızanın kime, nasıl bildirileceği (telefon, yazılı mesaj, e-posta)
- Servisin kaç saat içinde sahaya geleceği
- Arıza giderilemezse kaç saat veya gün içinde yedek makine gönderileceği
- Makinenin çalışmadığı sürede kira ücretinin işleyip işlemeyeceği
- Arıza nedeniyle bekleyen operatör ve ekibin maliyetine ilişkin bir düzenleme olup olmadığı
- Arızanın kullanıcı hatasından kaynaklandığı iddiasında tespitin nasıl yapılacağı
İş güvenliği sorumluluğu kimde?
İş sağlığı ve güvenliği sorumluluğu, her işveren için kendi çalışanları bakımından geçerlidir ve sözleşmeyle tamamen devredilemez. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür (m. 4). Aynı çalışma alanını birden fazla işveren paylaşıyorsa, işverenler iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinde iş birliği yapar, mesleki risklerin önlenmesini koordinasyon içinde yürütür ve birbirlerini bu riskler konusunda bilgilendirir (m. 23).
Operatörlü kiralamada sahada iki işveren bulunur: Operatörün işvereni olan kiraya veren ve şantiyenin sahibi veya yüklenicisi olan kiracı. Bu nedenle sözleşmeye şu konular yazılmalıdır:
- Şantiyenin risk değerlendirmesi ve saha kurallarının operatöre kim tarafından bildirileceği
- Makinenin çalışma alanına görevli olmayan kişilerin girmesinin nasıl engelleneceği
- Kişisel koruyucu donanımın kim tarafından sağlanacağı
- İşaretçi veya yönlendirici gerekiyorsa kimin görevlendireceği
- Kaza veya ramak kala olayında bildirim ve tutanak süreci
İş ekipmanları yönetmeliği ayrıca, iş ekipmanıyla birlikte Türkçe kullanım kılavuzu dikkate alınarak hazırlanmış yazılı talimatların bulundurulmasını ister.
Periyodik kontrol raporu neden istenmeli?
Kiralanan makinenin güncel periyodik kontrol raporu, makinenin yetkili kişilerce kontrol edildiğinin belgesidir ve sözleşmenin ekine konmalıdır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği; yükleyiciler, kazıcı yükleyiciler, hidrolik kazıcılar ve dozerler gibi iş makineleri için, ilgili standartlarda süre belirtilmemişse en fazla bir yıllık periyodik kontrol öngörür. Mobil vinç ve platform gibi kaldırma ekipmanları da ayrı periyodik kontrol kurallarına tabidir.
Raporu isterken tarihine, makinenin seri numarasının rapordakiyle aynı olup olmadığına ve raporda "uygun değil" bulunan bir husus olup olmadığına bak. Mobil vinç ve forklift gibi kaldırma işi yapan makinelerde bu kontrol daha da önemlidir.
Teslim ve iade tutanağında ne olmalı?
Teslim ve iade tutanağı, makinenin o andaki durumunu iki tarafın imzasıyla kayıt altına alan belgedir ve hasar tartışmalarında tek somut delildir. Tutanakta en az şunlar bulunmalı:
- Tarih, saat ve teslim yeri
- Motor saati (sayaç) değeri
- Yakıt seviyesi
- Görünür hasarlar, çizikler, kırık camlar ve aynalar
- Palet, lastik ve kepçe dişlerinin durumu
- Teslim edilen ataşmanlar ve aksesuarlar
- Tarihli fotoğraf ve video
- İki tarafın adı ve imzası
İmzadan önce son kontrol listesi
| Konu | Yazıldı mı? |
|---|---|
| Makine seri numarası ve ataşmanlar | ☐ |
| Kira birimi, minimum süre, günlük çalışma saati | ☐ |
| Operatör dahil mi, kimin çalışanı | ☐ |
| Yakıt ve bakım sorumluluğu | ☐ |
| Nakliye gidiş-dönüş ve erişim | ☐ |
| Sigorta kapsamı ve muafiyet | ☐ |
| Arıza, yedek makine ve ücret durdurma | ☐ |
| İş güvenliği koordinasyonu | ☐ |
| Periyodik kontrol raporu eki | ☐ |
| Teslim ve iade tutanağı | ☐ |
Hangi işe hangi makinenin uygun olduğundan emin değilsen mini ekskavatör, beko loder ve bobcat karşılaştırmamıza göz at.
Bölgendeki güncel iş makinesi fiyatlarını görmek için ekskavatör kiralama sayfasına bak ya da ücretsiz fiyat teklifi iste.
Sıkça sorulan sorular
Operatörlü kiralamada kaza olursa kim sorumlu?
Her işveren kendi çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliğinden sorumludur (6331 sayılı Kanun m. 4). Aynı sahayı birden fazla işveren paylaşıyorsa önlemleri iş birliği ve koordinasyon içinde almaları gerekir (m. 23). Sözleşmede sahadaki koordinasyonun ve risklerin kimde olduğu ayrıca yazılmalıdır.
Makine arızalanırsa kira ücreti işlemeye devam eder mi?
Bu, sözleşmeye bağlıdır. Arızanın kiracıdan kaynaklanmadığı durumlarda ücretin durdurulacağı, belirli bir süre içinde yedek makine gönderileceği veya kiranın düşürüleceği sözleşmeye yazılmalıdır.
Yakıt kimin sorumluluğunda?
Piyasada iki model yaygındır: yakıt kiracıya ait (makine dolu teslim alınır, dolu iade edilir) veya yakıt fiyata dahil. Hangisi geçerliyse, teslim ve iadedeki yakıt seviyesiyle birlikte sözleşmeye yazılmalıdır.
Kiraladığım makinenin periyodik kontrolü zorunlu mu?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği; yükleyiciler, kazıcı yükleyiciler ve hidrolik kazıcılar gibi iş makineleri için, standartlarda süre belirtilmemişse en fazla bir yıllık periyodik kontrol öngörür. Güncel raporun bir kopyasını istemek gerekir.
Nakliye ücreti fiyata dahil mi?
Tekliften teklife değişir. Gidiş ve dönüş nakliyesinin ayrı mı, dahil mi olduğu ve şantiyeye erişimin kimin sorumluluğunda olduğu sözleşmede ayrıca belirtilmelidir.
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m. 301, 316, 334) - Mevzuat Bilgi Sistemi
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (m. 4, 23) - Mevzuat Bilgi Sistemi
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628, güncel metin) - Mevzuat Bilgi Sistemi
- TRT Haber - 40 meslekte daha mesleki yeterlilik belgesi zorunlu oldu (23.03.2026)
Bu yazı Kiralama Fiyatları editörlüğü tarafından hazırlandı. Yasal ve resmî bilgiler yayın tarihinde kaynaklarından kontrol edildi; kişisel durumun için uzmana danışmanı öneririz. Bir hata görürsen bize yaz.

